Chùa Vĩnh Nghiêm: Gốc Thị Già và Linh Hồn Di Sản Kinh Bắc

Gốc Thị Già Và Linh Hồn Di Sản Nơi Chùa Thiêng Vĩnh Nghiêm

 Hương Ngự

Chùa Vĩnh Nghiêm (huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang) từ lâu đã được tôn vinh là chốn tổ nghiêm trang của Phật giáo xứ Kinh Bắc, đồng thời là cái nôi của Thiền phái Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập. Trải qua hàng trăm năm thăng trầm của lịch sử, tính thiêng của ngôi cổ tự này không chỉ kết tinh trong những pho tượng cổ, những mái đao cong, mà còn thấm đượm vào từng nhành cây, ngọn cỏ. Trong số đó, gốc thị cổ thụ trăm tuổi nơi sân chùa chính là một “vật chứng sống” nối liền quá khứ và hiện tại.

Từ chất liệu mộc bản đến di sản thế giới

Cây thị trong văn hóa Việt Nam thường gắn liền với những câu chuyện cổ tích và không gian tâm linh tịch mịch. Thế nhưng, gốc thị tại chùa Vĩnh Nghiêm còn mang một sứ mệnh đặc biệt hơn thế: nó là biểu tượng gắn liền với kho tàng mộc bản kinh điển Nho – Phật – Đạo vô giá.

Trong nghiên cứu “Về Quy Trình Khắc In Mộc Bản Truyền Thống ở Việt Nam” (Tạp chí Di sản Văn hóa), nhà nghiên cứu Nguyễn Sử đã nhận định:

“…Trong lịch sử, khắc in mộc bản không chỉ là một trong những công cụ quan trọng để truyền bá văn hóa, mà còn là một loại hình nghệ thuật đặc thù, ở đó có sự kết hợp một cách hoàn hảo từ người viết sách, viết chữ, tới những nghệ nhân điêu khắc. Ngày nay, mộc bản đã trở thành một loại hình di sản văn hóa, đang được bảo vệ và phát huy giá trị…”

Sở dĩ gốc thị được trân quý là bởi trong kỹ thuật tạo tác mộc bản xưa, gỗ thị là chất liệu hàng đầu nhờ đặc tính dẻo dai, thớ mịn, ít cong vênh và bền bỉ với thời gian. Sự hiện diện của cây thị cổ thụ như một minh chứng sống động cho cội nguồn vật chất làm nên hàng ngàn ván khắc kinh mộc bản đang được lưu giữ tại đây. Chính giá trị tự nhiên và nhân văn khác biệt đó đã góp phần đưa quần thể di tích và danh thắng này được UNESCO chính thức ghi danh là Di sản thế giới vào tháng 7 năm 2025.

Mạch ngầm văn hóa chảy giữa đời thường

Dù đã đi qua bao mùa dâu bể, gốc Thị già nay vẫn sừng sững tỏa bóng, những mầm non mới lại tiếp tục vươn lên từ gốc rễ cổ thụ năm xưa như một sự tiếp nối bất tử.

Sự sống của di sản không nằm ở những khẩu hiệu vĩ mô, mà hiện hữu ngay trong nếp sống bình dị hàng ngày của người dân làng Đức La. Mỗi buổi sớm, tiếng chổi tre của các vãi trong làng quét lá sân chùa lại vang lên lào xào. Tiếng động quen thuộc ấy như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc về ý thức trân quý, gìn giữ linh hồn của cỏ cây, của di sản mà cha ông đã dày công để lại.

Trong dòng chảy của nền công nghiệp văn hóa hiện đại, người dân nơi đây vẫn chọn cách thầm lặng sống, thầm lặng bảo tồn. Gốc thị chùa Vĩnh Nghiêm, vì thế, không chỉ là bóng mát che chở cho mái thiền, mà còn là điểm tựa tinh thần vững chãi, nhắc nhở các thế hệ người Việt hôm nay luôn nhớ về nguồn cội.