Hòa bình không ở đâu xa, hòa bình bắt đầu từ tâm mình
LỜI GIỚI THIỆU
Tự hào tiếp nối tinh thần “nhập thế” của Phật giáo Việt Nam — đưa triết lý sống gắn liền với hơi thở đời thường — văn hóa Phật giáo ngày nay đang đảm nhận sứ mệnh đặc biệt: làm “sứ giả” kết nối, lan tỏa trí tuệ và nét đẹp Việt Nam ra thế giới thông qua những di sản sống động đã được UNESCO vinh danh.
Nhằm nâng cao nhận thức và chia sẻ những giá trị sâu sắc ấy đến đông đảo quý Tăng Ni, Phật tử và du khách thập phương, Ban Biên tập trang web chùa Vĩnh Nghiêm (Đức La) trân trọng giới thiệu bài viết: “Hòa bình không ở đâu xa, hòa bình bắt đầu từ tâm mình”.
Kính chúc quý độc giả qua từng trang viết sẽ cảm nhận trọn vẹn nếp sống văn hóa “Thiền – Tâm – Đạo”, để tinh thần “Cư trần – Lạc đạo – Tùy duyên” luôn là ngọn đèn soi sáng, mang lại an lạc và chất liệu tích cực cho cuộc sống mỗi ngày.
Hòa bình không ở đâu xa, hòa bình bắt đầu từ tâm mình
Ngự Bình
Trong thế giới muôn vàn biến động, làm sao để xây dựng một thế giới hòa bình và an lạc? Phật giáo Việt Nam từ xưa đã tìm thấy câu trả lời: Muốn có hòa bình thế giới, trước hết từng con người phải có hòa bình từ bên trong tâm trí.
Triết lý này vô cùng tương đồng với tinh thần của Hiến chương UNESCO: “Chiến tranh bắt đầu từ tâm trí con người, thì chính trong tâm trí con người, thành lũy của hòa bình phải được xây dựng”. Phật giáo chỉ ra 5 “điểm tựa” rất gần gũi và thực tế để đạt được điều đó:
- Buông bỏ cái tôi (Vô ngã): Khi bớt áp đặt cái “tôi” và ý kiến cá nhân lên người khác, chúng ta dễ dàng lắng nghe, thông cảm và chấp nhận sự khác biệt. Đây chính là gốc rễ của sự khoan dung.
- Thấy mình trong người (Duyên khởi & Tương tức): Vạn vật trên đời đều liên quan và nương tựa vào nhau. Thiền sư Thích Nhất Hạnh gọi đây là tinh thần “tương tức” – làm tổn hại người khác cũng là làm hại chính mình; thương yêu người khác cũng là đang bảo vệ chính mình.
- Mở rộng lòng thương (Tứ vô lượng tâm): Nuôi dưỡng bốn tình cảm rộng lớn: Từ (đem lại niềm vui), Bi (làm bớt khổ đau), Hỷ (vui cùng cái vui của người) và Xả (bao dung, không chấp nhặt). “Dùng từ bi diệt hận thù” là ngọn đèn soi sáng ngàn đời.
- Sống hòa thuận, sẻ chia (Lục hòa): Sáu nguyên tắc ứng xử hòa nhã trong cộng đồng, đặc biệt là sự lắng nghe và chia sẻ tầm nhìn chung để cùng hiểu, cùng thương chứ không dùng sự áp đặt.
- Học đi đôi với hành (Ba cấp độ trí tuệ): Học hỏi tri thức (Văn), tư duy sâu sắc (Tư) và đem áp dụng thực chứng vào đời sống (Tu) để hoàn thiện bản thân mỗi ngày.
Tinh thần Thiền phái Trúc Lâm: Đạo không rời Đời
Nói đến Phật giáo Việt Nam, không thể không nhắc đến Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập. Tinh thần ấy kết tinh qua câu nói nổi tiếng của Tuệ Trung Thượng Sĩ truyền lại cho Hoàng thái tử Trần Nhân Tông: Thiền – Tâm – Đạo.
- Thiền: Là quay về tự soi chiếu lại chính mình, vì sự sáng suốt và trí tuệ vốn đã nằm sẵn bên trong mỗi con người chứ không ở đâu xa.
- Tâm: Là giữ cho lòng mình thanh tịnh, bình thản trước những sóng gió hay danh lợi cõi đời.
- Đạo: Là sống tốt, sống đẹp ngay giữa lòng đời (“Cư trần lạc đạo”). Đạo không phải là trốn tránh thực tại hay lên núi cao ở ẩn, mà là mang lòng từ bi và sự hiểu biết để làm đẹp cho đời.
Chính nhờ tinh thần này, sau hai lần cùng quân dân Đại Việt đánh tan quân Nguyên – Mông xâm lược, Phật hoàng Trần Nhân Tông đã gác lại ngai vàng, khoác áo thiền sư và chủ động thực hiện những chuyến du hành hòa hiếu với các nước láng giềng (như chuyến đi sang Chiêm Thành năm 1301). Đó là tấm gương sáng ngời về ngoại giao hòa bình, dùng sự chân thành và văn hóa để xây đắp tình hữu nghị.
Di sản Phật giáo – “Nhịp cầu” nối Việt Nam với bạn bè quốc tế
Tiếp nối truyền thống hào hùng đó, ngày nay Phật giáo Việt Nam đang đóng góp thiết thực cho công tác ngoại giao nhân dân thông qua các Di sản Thế giới được UNESCO công nhận.
Quần thể danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc hay bộ Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm (Di sản tư liệu thế giới) cùng các di sản như Tràng An, Hoàng thành Thăng Long… không chỉ là những ngôi chùa cổ kính hay những mảng gỗ khắc chữ xưa. Đây là nơi lưu giữ toàn bộ “kho tàng trí tuệ”, nét đẹp kiến trúc, lịch sử và tâm hồn của dân tộc Việt.
Mỗi khi du khách hay các nhà khoa học quốc tế đến thăm Yên Tử hay tìm hiểu về Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, họ không chỉ chiêm ngưỡng cảnh đẹp mà còn cảm nhận được chiều sâu văn hóa hòa bình của người Việt.
Mỗi người dân là một “sứ giả hòa bình”
Việc UNESCO ghi danh các di sản Phật giáo Việt Nam không chỉ là niềm tự hào hay một “danh hiệu” để trưng bày. Quan trọng hơn, đó là sự ghi nhận quá trình giữ gìn, học hỏi và bảo tồn tri thức của cả cộng đồng.
Trong hành trình này, các Tăng Ni, Phật tử và mỗi người dân địa phương – những người đang trực tiếp thực hành, gìn giữ và bảo vệ ngôi chùa, ngọn núi, pho kinh – chính là những “sứ giả ngoại giao văn hóa” tự nhiên và chân thực nhất. Mỗi nụ cười đón khách, mỗi câu chuyện kể lịch sử đúng đắn, mỗi hành động giữ gìn không gian di sản xanh – sạch – đẹp đều góp phần lan tỏa thông điệp hòa bình và hiếu khách của Việt Nam đến bạn bè bốn phương.
Giữ gìn di sản, sống trọn vẹn với tinh thần từ bi và trí tuệ, chúng ta không chỉ làm giàu cho tâm hồn mình mà còn cùng nhau nâng tầm giá trị Việt Nam trên bản đồ văn hóa thế giới.
